Αναδείχτηκε ως ο σημαντικότερος νεοέλληνας διηγηματογράφος. Γεννήθηκε στη Σκιάθο το 1851 από πατέρα ιερέα ενώ η μητέρα του ηταν το γένος Μωραϊτίνη με καταγωγή από το Μυστρά. Ο Αλέξανδρος ηταν το τρίτο από έξι παιδιά (δύο αγόρια και τέσσερα κορίτσια) φτωχής οικογένειας με αποτέλεσμα να τελειώσει με μεγάλες δυσκολίες την μόρφωσή του αρχικά την στοιχειώδη εκπαίδευση στη Σκιάθο μέχρι το 1962 και στη συνέχεια στο Σχολαρχείο της Σκοπέλου, σε γυμνάσια της Αθήνας και του Πειραιά και τέλος στη Βαρβάκειο Σχολή από την οποία αποφοίτησε το 1874. Εν τω μεταξύ το 1872 είχε μεταβεί στο Αγιο Ορος για να μονάσει αλλά μετά από παραμονή λίγων μόνο μηνών αναχώρησε διαπιστώνοντας ότι δεν είναι κατάλληλος για μοναχός.
Εγγράφηκε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών από όπου όμως δεν αποφοίτησε ποτέ. Ασχολήθηκε με τις παραδόσεις μαθημάτων σε μαθητές για την αυτοσυντήρησή του ενώ συγχρόνως μάθαινε Αγγλικά και Γαλλικά και άρχισε να δημοσιεύει σε εφημερίδες μυθιστορήματα σε συνέχειες. Η αξία των έργων του εκτιμήθηκε αμέσως με αποτέλεσμα να είναι περιζήτητη η συνεργασία του με εφημερίδες και περιοδικά. Η κύρια όμως ασχολία του παρέμεινε η δημοσιογραφία και η μεταφραστική εργασία για εφημερίδες και περιοδικά.
Παρέμεινε πάντα νοσταλγός και εραστής της γενέτειράς του Σκιάθου όπου μετέβαινε κατά διαστήματα προτιμώντας τον ήσυχο και μονήρη βίο του νησιού από την ζωή της πρωτεύουσας με την οποία δεν μπόρεσε ποτέ να συμβιβαστεί. Ηταν λάτρης της συναναστροφής των απλών ανθρώπων, και του συχνού εκκλησιασμού και υπήρξε δεξιός ψάλτης στην εκκλησία του Αγ. Ελισσαίου στο Μοναστηράκι με αριστερό ψάλτη τον εξάδελφό του Αλέξανδρο Μωραϊτίνη.
Προσβλήθηκε από ρευματισμούς με αποτέλεσμα να μην μπορεί να ασχοληθεί με την δημοσιογραφία και να εισέλθει σε μία περίοδο στερήσεων. Τελικά το 1908, σε ηλικία 57 ετών επέστρεψε οριστικά στη Σκιάθο όπου και πέθανε τρία χρόνια αργότερα, τον Ιανουάριο του 1911.
Το λογοτεχνικό του έργο, λόγω της πολύ μεγάλης αξίας του, μελετήθηκε οσο πολύ λίγων νεοελλήνων πεζογράφων. Το σύνολο του έργου του αποτελείται από τρία μυθιστορήματα ιστορικού περιεχομένου (Οι έμποροι των εθνών, Η Γυφτοπούλα, Η μετανάστις), 180 περίπου διηγήματα από τα οποία 40-50 αναφέρονται στη ζωή των απλών και φτωχών ανθρώπων της Αθήνας και τα υπόλοιπα στη ζωή, τη φύση και τους ανθρώπους της Σκιάθου (γνωστά ως Σκιαθίτικα) και λίγα ποιήματα θρησκευτικού κυρίως περιεχομένου. Ως αξιολογώτερο μέρος του έργου του θεωρούνται τα Σκιαθίτικα διηγηματά του, κάποια εκ των οποίων έχουν χαρακτηριστεί ως αριστουργήματα της Ελληνικής πεζογραφίας.
Η συστηματική έκδοση των Απάντων του Παπαδιαμάντη έγινε για πρώτη φορά πενήντα σχεδόν χρόνια μετά τον θανατό του, το 1951, όταν έληξαν τα σύμφωνα με το νόμο συγγραφικά δικαιώματα των κληρονόμων του. Μέχρι τότε υπήρξαν σποραδικές και τμηματικές μόνο εκδόσεις από το έργο του.
Εγγράφηκε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών από όπου όμως δεν αποφοίτησε ποτέ. Ασχολήθηκε με τις παραδόσεις μαθημάτων σε μαθητές για την αυτοσυντήρησή του ενώ συγχρόνως μάθαινε Αγγλικά και Γαλλικά και άρχισε να δημοσιεύει σε εφημερίδες μυθιστορήματα σε συνέχειες. Η αξία των έργων του εκτιμήθηκε αμέσως με αποτέλεσμα να είναι περιζήτητη η συνεργασία του με εφημερίδες και περιοδικά. Η κύρια όμως ασχολία του παρέμεινε η δημοσιογραφία και η μεταφραστική εργασία για εφημερίδες και περιοδικά.
Παρέμεινε πάντα νοσταλγός και εραστής της γενέτειράς του Σκιάθου όπου μετέβαινε κατά διαστήματα προτιμώντας τον ήσυχο και μονήρη βίο του νησιού από την ζωή της πρωτεύουσας με την οποία δεν μπόρεσε ποτέ να συμβιβαστεί. Ηταν λάτρης της συναναστροφής των απλών ανθρώπων, και του συχνού εκκλησιασμού και υπήρξε δεξιός ψάλτης στην εκκλησία του Αγ. Ελισσαίου στο Μοναστηράκι με αριστερό ψάλτη τον εξάδελφό του Αλέξανδρο Μωραϊτίνη.
Προσβλήθηκε από ρευματισμούς με αποτέλεσμα να μην μπορεί να ασχοληθεί με την δημοσιογραφία και να εισέλθει σε μία περίοδο στερήσεων. Τελικά το 1908, σε ηλικία 57 ετών επέστρεψε οριστικά στη Σκιάθο όπου και πέθανε τρία χρόνια αργότερα, τον Ιανουάριο του 1911.
Το λογοτεχνικό του έργο, λόγω της πολύ μεγάλης αξίας του, μελετήθηκε οσο πολύ λίγων νεοελλήνων πεζογράφων. Το σύνολο του έργου του αποτελείται από τρία μυθιστορήματα ιστορικού περιεχομένου (Οι έμποροι των εθνών, Η Γυφτοπούλα, Η μετανάστις), 180 περίπου διηγήματα από τα οποία 40-50 αναφέρονται στη ζωή των απλών και φτωχών ανθρώπων της Αθήνας και τα υπόλοιπα στη ζωή, τη φύση και τους ανθρώπους της Σκιάθου (γνωστά ως Σκιαθίτικα) και λίγα ποιήματα θρησκευτικού κυρίως περιεχομένου. Ως αξιολογώτερο μέρος του έργου του θεωρούνται τα Σκιαθίτικα διηγηματά του, κάποια εκ των οποίων έχουν χαρακτηριστεί ως αριστουργήματα της Ελληνικής πεζογραφίας.
Η συστηματική έκδοση των Απάντων του Παπαδιαμάντη έγινε για πρώτη φορά πενήντα σχεδόν χρόνια μετά τον θανατό του, το 1951, όταν έληξαν τα σύμφωνα με το νόμο συγγραφικά δικαιώματα των κληρονόμων του. Μέχρι τότε υπήρξαν σποραδικές και τμηματικές μόνο εκδόσεις από το έργο του.
